Alagöz Karargâh Müzesi Binası

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden


Alagöz Karargâh Müzesi Binası.

Alagöz Karargâh Müzesi binasının bulunduğu Alagöz Köyü, Ankara-Eskişehir kara yoluna 4 km’lik bir yolla bağlıdır. Bu yol ayrımı Ankara’ya 36 km uzaklıktadır. Alagöz Köyü halkından, Türkoğlu Ali Ağa’ya ait bir çiftlik evi olan yapı, düşmanın Polatlı yakınlarına kadar ilerlemesi üzerine Başkomutan Mustafa Kemal’e ve Batı Cephesi Komutanlığına Karargâh vazifesi görmüştür. Mustafa Kemal’in Büyük Nutuk’unda “12 Ağustos 1921 günü, Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi Fevzi Paşa Hazretleri’yle beraber Polatlı’da Cephe Karargâhına gittim,” diye belirttiği ve 23 Ağustos 1921 tarihinden 13 Eylül 1921 tarihine kadar 22 gün, 22 gece aralıksız devam eden savaşı planladığı ve yönettiği yer Alagöz Karargâh Müzesi binası olmuştur. Sakarya Savaşı’nın bitmesinden sonra yapı, sahibi Ali Türkoğlu ve oğulları tarafından 1965 yılına kadar ev olarak kullanılmış, bu yıldan sonra yapı, vârisleri tarafından Millî Eğitim Bakanlığına devredilmiştir. 1967 yılında Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğüne (Anıtkabir Müze Müdürlüğü) devredilerek onarımı yapılmış ve müze hâline getirilen yapı 10 Kasım 1968 tarihinde ziyarete açılmıştır. Yapı, 1 Mart 1982 tarihinde Genelkurmay Başkanlığına (Genelkurmay Genel Sekreterliği) bağlı Anıtkabir Komutanlığına devredilmiştir. İki katlı olan yapı, yığma duvar sistemine göre yapılmıştır. Yer katında farklı büyüklükte taşların oluşturduğu duvar örgüsü görülmektedir. Döşeme kirişlerinde ahşabın kullanıldığı yapı, üzeri kiremit kaplı, ahşap, kırma bir çatı ile örtülmüştür. Giriş doğrultusuna göre bakışık bir biçimde planlanan yapının yer katında, bu doğrultu üzerinde uzanan bir sofa bulunmaktadır. Sofaya iki yanında üçer oda açılmaktadır. Sofaya girildiğinde sağ taraftaki ilk odada üst kata çıkışı sağlayan merdivenler yer alır. Sol tarafta orta ve yanında sofaya açılan son odada ocak bulunmaktadır. Üst katta, alt katın plan şeması yinelenmiştir. Sofanın iki ucu uzatılarak ve çıkmalar oluşturularak birer oda tasarlanmıştır. Girişin hemen üstündeki odanın döşemesi bir basamakla yükseltilmiştir. Merdivenin yer aldığı odada, alt ve üst katlarda tuvalet mekânları düzenlenmiştir. Türk evinin özelliklerinden biri olan tavan bezemesi, Alagöz Karargâh Müzesi binasının bazı odalarında ve özellikle sofanın tavanında “dairesel ahşap tavan göbeği” olarak dikkati çeker. Giriş doğrultusuna göre bakışık bir biçimde planlanan yapının, ön cephesinde, orta yüzey diliminde üst katta sofa, yapı yüzeyinden dışarı taşırılarak sütunlar üzerine oturan üçgen alınlıklı bir çıkma şeklinde düzenlenerek orta doğrultu vurgulanmıştır. Yapıya giriş, bu çıkmanın altındaki, iki yanında dikdörtgen formlu birer pencere bulunan basık kemerli, çift kanatlı ahşap bir kapıdandır. Çıkmanın ön yüzünde, ortada daha uzun ve basık kemerli bir, iki yanında ve çıkmanın yan yüzlerinde de birer olmak üzere dikdörtgen formlu pencereler yer alır. Çıkmanın üçgen alınlığında renklendirilmiş, kanatlarını açmış tavus kuşu bezemesi bulunmaktadır. Yapı yer katı ile üst kat döşeme seviyesinden geçen sürekli kuşaklarla çevrelenmiştir. Yer katının pencereleri bu iki kuşak arasına yerleştirilmiştir. Yapıda yer kat ve üst kat pencereleri dikdörtgen açıklıklar olarak geçilmiştir. Giriş cephesinde, orta yüzey diliminin yanında yer katında ve üst katlarda ikişer pencere yer almaktadır. Yapının arka cephesi, giriş cephesinin benzeridir. Yalnızca, yapının konumlandığı arazi hafif eğimli olduğu için bakışım doğrultusundaki kapıya birkaç basamakla ulaşılır ve bu cephede de sütunların taşıdığı çıkmanın ön ve yan yüzlerinde birer pencere vardır. Yapının, üç yüzey dilimine ayrılan yan cephesinde, ortadaki yüzey dilimi yapı yüzeyinden dışarı taşırılmış ve üçgen bir alınlıkla sonuçlandırılmıştır. Bu yüzey diliminde üst katta iki odaya ait ikişerli dört, yer katında bu pencerelerin ortalarına gelecek şekilde birer pencere yerleştirilmiştir. Üst katta görülen iki ufak pencere arasındaki tek büyük pencere merdivenin bulunduğu odaya aittir. Düz bir yüzey olan diğer yan cephede ise, yer katında orta odanın farklı boyutlarda iki, üst katta ise iki odaya ait ikişerli dört pencere bulunmaktadır.

Nilgün ÇUHA


KAYNAKÇA

Alagöz Karargâh Müzesi Broşürü, Anıtkabir Komutanlığı.

ÖNDER, M., Atatürk Evleri Atatürk Müzeleri, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 1988.