Ana menüyü aç

Yörük Ali Efe (1896–1951)

Kurtuluş Savaşı’nda Aydın yöresinde büyük yararlıklar göstermiş efelerden. Aydın’ın Sultanhisar ilçesine bağlı Kavaklı köyünde doğdu. 19–20 yaşlarında İzmir’de askerlik görevini yaparken, takım subayı bir Ermeni teğmenin sebepsiz yere tokat atması üzerine kaçarak, Aydın dağlarında dolaşan Alanyalı Molla Ahmet Efe müfrezesine katıldı. Adı geçen efenin bir çatışmada ölmesi üzerine müfrezenin başı olarak 1918 yılı ortalarına kadar bölge dağlarında dolaştı. Bu tarihte hükümetin himayesine sığınarak eşkıya takibi ile görevlendirildi. 1918 sonlarında memleketi Sultanhisar’a döndü. 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgali, bunu Aydın ve Nazilli işgallerinin izlemesi, Yörük Ali Efe’nin yurtseverlik duygularını kamçıladı. Kısa sürede müfrezesini kuvvetlendirerek 16 Haziran 1919’da, Büyük Menderes bölgesinde bir Yunan müfrezesinin elinde bulunan Malkoç (Malgaç) Köprüsü yakınındaki karakola baskın düzenledi; buradaki Yunan Kuvvetleri’ni bütünüyle imha etti. Bu baskın sonucu çok sayıda silâh ve cephane ele geçirdi. Yörük Ali Efe, bölgedeki 57. Tümen Komutanı Albay Şefik (Aker) Bey’den de yardım görerek müfrezesini tabur haline dönüştürdü; kendisi de “Aydın Güney Bölgesi Komutanı” oldu. İlk defa 27 Mayıs 1919’da Yunanlılar tarafından işgal edilen Aydın’ın, Millî Kuvvetler tarafından 30 Haziran 1919’da geri alınışında, diğer bazı kuvvetlerle beraber önemli rol oynadı. Ancak destek alan Yunan kuvvetleri, Aydın’ı 4 Temmuz 1919’da ikinci defa işgal etti. Yörük Ali Efe, Batı Cephesi’nde düzenli ordu kuruluncaya kadar, bu bölgedeki çatışmalarda Demirci Mehmet Efe ile beraber, Yunanlıların Aydın’dan öte daha fazla ilerlemelerine engel oldu. Batı Cephesi’nde düzenli ordunun kurulmasıyla Yörük Ali Efe kuvvetleri de -37. Alay ismini alarak- 57. Tümen’e katıldı. Yörük Ali Efe, Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasından sonra bir süre İzmir’de yaşadı. Daha sonra Aydın iline bağlı Yenipazar bucağına yerleşerek burada çiftçilikle uğraştı. 1925 yılında İzmir’de geçirdiği bir atlı tramvay kazasını takiben iki bacağı ameliyatla dizkapakları altından kesildi. 1934’de “Yörük” soyadını aldı. 1951 yılında öldü; vasiyeti üzerine Yenipazar’da toprağa verildi. Yörük Ali Efe, Millî Mücadele dönemi ve Kurtuluş Savaşı’ndaki hizmetleri nedeniyle İstiklâl Madalyası ile ödüllendirildi. Bugün, Aydın’da, Aydın Belediyesince yaptırılan bir heykeli bulunmaktadır.

Derya GENÇ ACAR


KAYNAKÇA

APAK, Rahmi, İstiklâl Savaşı’nda Garp Cephesi Nasıl Kuruldu, Güven Basımevi, İstanbul 1942.

DEMİRAYAK, Sadettin, Kuva-yı Milliye’nin Aydın’da Doğuşu (Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe’nin Faaliyetleri), Tuna Ofset Matbaası, Aydın 2007.

ERSEL, Hasan, OKTAY, Ahmet, TUNÇAY, Mete, Cumhuriyet Ansiklopedisi, 2. Cilt (1941-1960), 3. Baskı, Yapı Kredi Yayını, Mayıs 2002.

GÖKBEL, Asaf, Millî Mücadele’de Aydın, Coşkun Matbaası, Aydın 1964.

KANDEMİR, Feridun, “Efeler Diyarında, Yörük Ali Efe Hatıralarını Anlatıyor”, Tasvir-i Efkâr Gazetesi, 5.5.1940, 8.5.1940, 9.5.1940.

YAVİ, Ersal, Efeler (Kökenleri, Eylemleri, Töreleri, Dansları, Giysileri), Aydın Valiliği Özel İdaresi Yayını, Aydın 1991.