Beyaz Tren

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün ülkenin sorunlarını yerinde görmek, milletiyle bire bir temas sağlamak amacıyla çok sık seyahat ettiği bilinmektedir. Bu seyahatlerinin o günün şartlarında kara yolu ile yapılmasının doğurduğu güçlükler sebebiyle trenle yapılması tercih ediliyordu. Ayrıca Atatürk bu gezilerini her seferinde yanına devlet adamlarını da alarak yapardı. Yine yabancı ziyaretçilerini de çok kere bu gezilerde yanına alıyordu. Bu amaçla Atatürk’ün ve misafirlerinin gezilerinde daha rahat edebilecekleri bir özel vagon, 1927 yılında yurt dışından satın alınmıştı. Ancak bu hizmet için tek bir vagonun yetersiz olduğu kısa sürede anlaşıldı. Bunun üzerine; Türkiye Cumhuriyeti Hükûme­tin­ce, Almanya’da LHV Linke Hofmann-Werk firmasına, biri teknik yönetim vagonu olmak üzere dokuz vagondan oluşacak bir özel tren siparişi verildi. Bu tren 19 Temmuz 1935 tarihinde Haydarpaşa İstasyonuna getirildi. Vagonların yan taraflarının alt kısımları lacivert, diğer yerleri beyaz renge boyanmıştı. Bu sebeple trene “Beyaz Tren” adı verildi. Atatürk’ün yakın çevresi ile yabancı misafirlerinin 1935 yılından 1938’in ilk aylarına kadar yaptığı yurt gezilerinde kendisine tahsis edilen bu trenin; Atatürk’e ayrılan vagonunda sekiz ayrı bölüm bulunuyordu. Bunlar; Atatürk’ün yatak odası, salon, dinlenme odası, koruma personeli odası, bu personel için tuvalet, bayan yatak odası, banyo, mutfak. Atatürk 10 Kasım 1938 tarihinde saat 09.05’te ebediyete intikal ettiğinde naaşı,19 Kasım 1938 tarihine kadar halkın ziyareti için, Dolmabahçe Sarayı'nda bulundurulmuştu. Bu tarihte Aziz Naaşı Dolmabahçe Sarayı’ndan alınarak, Sarayburnu’nda demirli bulunan Yavuz Zırhlısı’na konuldu. Aynı gün saat 20.00 sularında İzmit’e varan Yavuz Zırhlısı’ndan alınarak İstasyonda bekleyen Beyaz Tren’in vagonuna yerleştirildi. Bu seyahatin sona erdiği, 20 Kasım 1938 günü saat 10.00’a kadar Naaşın başında altı meşale yakılmış ve altı subay nöbet tutmuştur. Burada Beyaz Trenden alınan Gazi’nin tabutu, top arabasına konulup geçici kabri olan Türkocağı binasına taşınmıştır. Beyaz Trenin bir vagonu, Ankara İstasyonunda Direksiyon binası olarak bilinen bir yapının önünde durmaktadır. Bu vagon 1964 yılında müze olarak ziyarete açılmıştır. Mekânın küçük olması nedeniyle ziyaretçiler, tatil günleri dışında 10’ar kişilik öbekler hâlinde içeri alınıp ziyaret gerçekleştirilmektedir. Trenin bu vagonu 1991 yılında Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğünce “Atatürk’e Ait Korunması Gerekli Kültür Varlıkları” listesine alınmıştır. İkinci vagon İzmir Çamlık İstasyonu’nda muhafaza edilmektedir. Atatürk’ün hizmetinde kullanılan bu vagonun ağırlığı 46,3 ton, boyu 14,8 m'dir. Vagon günün şartlarına göre, çok ileri bir sıhhî donanıma sahiptir. Bunlar arasında; taş plak çalmaya yarayan pikap, radyo, diğer vagonlarla iletişimi sağlayan telefon hattı, ısıtma /soğutma sistemi, ışıkla ve zille iletişim imkânları, katlanabilir merdivenler, toplantı ve satranç masaları en çok dikkati çeken donanımlar sayılabilir. Trenin diğer yedi vagonunun nerede olduğu belli değildir.

Hüseyin AĞCA


KAYNAKÇA

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları, Ankara 1991.

Yerinde yapılan gözlem ve tespitler, Ankara-Haziran 2008.