Basın Yayın Genel Müdürlüğü (Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi)

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden

Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umu­mi­yesi, 7 Haziran 1920 tarihinde benimsenen 6 numaralı yasayla kurulmuştur. Yasa taslağı ile ilgili olarak İrşad Encümeni layihasında; silah kadar etkili olan siyaset ve fikir teşkilatının öteden beri savsaklandığı üzerinde duruluyor, bir diğer önemsememenin ise, iç ve dış kamuoyunun milletin yüksek çıkarlarına uygun bir cereyan ile yönetilmemiş ve yönlendirilmemiş olduğuna işaret ediliyordu. Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumi­yesi, şu iki noktayı amaç olarak göz önünde bulunduracaktı: Dışarıya karşı milletin arzularını ve isteklerini tanıtmaya ve davamızın meşruiyetini kanıtlamaya çalışmak; içeride milletin düşüncelerini aynı noktada birleştirmek üzere her araçtan yararlanarak devamlı aydınlatma ve bilinçlendirme ile meşgul olmak. Bu amacı sağlamak için Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi; dünya basınını sürekli izleyecek ve inceleyecekti. Böylece dünya olaylarını anlamaya çalışacak, ülke içinde fikri ve psikolojik birliği sağlamak için uyarma görevini yerine getirecekti. Anadolu’nun çeşitli yerlerinde gazeteler yayınlatacak, Türk ve İslâm dünyasını ilgilendiren sorunlar hakkında herkes tarafından kolayca anlaşılabilir broşürler yazdıracak ve her tarafta muhabirler bulunduracaktı. Bu kuruluş, yalnız basın işlerinin bağlı olduğu örgüt olmakla kalmıyor; dış ve iç yayınlar, uyarmalar, istihbarat ve propaganda gibi son derece önemli işleri de yükümlenen makam durumuna geliyordu. Kuruluş; İstanbul, Zonguldak, İnebolu, Trabzon, Antalya, Kars, Adana, İzmit ve Aydın’da (Söke ve Kuşadası) birer istihbarat şubesi kurdu. Bunlar aracılığıyla alınan haberleri, günü gününe ülkenin her yanına telgraflar çekerek en büyük kentlerden en küçük yerleşim yerlerine kadar yaydı, gazetelerin gelişmesine yardım etti, olanaklar buldukça Londra, Paris Berlin, Viyana, Cenevre gibi Avrupa merkezleriyle Amerika’da temsilcilikler kurdu. Millî Mücadele’yle ilgili yayınları, broşürleri, belge ve haberleri, parlamento ve basın çevrelerine yukarıdaki kanallar sayesinde ulaştırmıştır. Bunun yanı sıra Anadolu gazetelerinin kâğıt, harf ve diğer gereksinimlerinin sağlanmasına katkıda bulundu. Anadolu Ajansı (bk. Anadolu Ajansı) Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiyesi’ne 7 Haziran 1920 tarihinde bağlanmıştır. Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiye­si, 25 Aralık 1920 tarihinde kabul edilen yasa ile Dışişleri Bakanlığına bağlanmıştır. Bu kuruluştan önce, aynı görevi İrşad Encümeni yapmakta idi. Başta Hâkimiyet-i Milliye ve Yeni Gün gazeteleri olmak üzere İstanbul’da yayınlanmakta olan İleri gazetesi ile Sebilürreşad dergisine Matbuat ve İstihbarat Müdüriyet-i Umumiye­si’nce kâğıt ve para yardımında bulunulmuştur. Ankara dışında yayınlanan gazetelere 1921 yılı içinde yapılan yardım sembolik ölçülerde kalmıştır. Yardım 1000 lira ile 250 top kâğıttan oluşuyordu. Özellikle TBMM’de yapılan tartışmalarda Hâkimiyet-i Milliye (bk. Hâkimiyet-i Milliye gazetesi) gazetesine yapılan yardım üzerinde durulmuştur. Yapılan eleştirilerden biri de yayınların halkın ve köylünün anlayabileceği bir dilde yapılmadığı biçimindeydi.

İzzet ÖZTOPRAK


KAYNAKÇA

İNUĞUR, M. Nuri, Basın ve Yayın Tarihi, İstanbul 1978.

ÖZKAYA, Yücel, Millî Mücadele’de Atatürk ve Basın, Ankara 1989.

ÖZTOPRAK, İzzet, Türk ve Batı Kamuoyunda Millî Mücadele, Ankara 1989.

TBMM Zabıt Ceridesi, C.2 ve 8.


Bağlantılar[düzenle | kaynağı değiştir]