Ali Galip Olayı

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden


Ali Galip

(20 AĞUSTOS–15 EYLÜL 1919): Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya Tamimi ile Türk halkını, Anadolu’yu işgal eden düşmanlara karşı Millî Mücadele’ye davet etmesi ve yapılacak mücadelenin esaslarının belirlenmesi ve yürütme kadrosunun oluşturulması için Sivas’ta bir kongre tertipleyeceğini ilan etmesi üzerine İstanbul Hükümeti ve İngilizler, doğmak üzere olan bu mücadeleyi söndürmek istediler. Mustafa Kemal Paşa’nın tutuklanması için Anadolu’ya emirler verildi. Temmuz 1919’da İstanbul’dan Doğu Anadolu’ya Mustafa Kemal Paşa aleyhine faaliyette bulunacak kişiler ve bunların başında da Elazığ Valisi olarak Ali Galip gönderildi. Önce Sivas’a gelen Ali Galip, Sivas Valisine, Mustafa Kemal’i tutuklaması için baskıda bulundu ve bu konuda hükümetin emri olduğunu hatırlattı. Aynı günde Erzurum Kongresi’ne katılmak üzere Amasya’dan Sivas’a gelen Mustafa Kemal Paşa, Ali Galip’in ne maksatla geldiğini daha önce öğrendiği için, Ali Galip’i çağırttı. Ancak Ali Galip Mustafa Kemal’e yalan söyleyerek güven telkin etti. Millî mücadele taraftarı ve Mustafa Kemal’in emrinde olduğunu söyledi. Elazığ Valiliğine başladıktan sonra ise hainliğini sürdürdü. Bölge halkına Mustafa Kemal’e karşı çarpıştıkları takdirde kendilerine İstanbul Hükümeti’nin müstakil bir hükümet kuracağını ve bu bölgede yeni kurulacak hükümeti, İngilizlerin de tanıyacağını ve destekleyeceğini söyledi. Devamlı yanında bulunan bir İngiliz binbaşısının da yardımıyla bir kısım kişileri parayla elde ederek silahlı grup kurdu. Sivas Kongresi’nin üçüncü günü olan 6 Eylül 1919’da Ali Galip emrindeki silahlı asiler, Sivas Kongresi’ni basmak, dağıtmak ve kongre üyelerini ortadan kaldırmak için Sadrazam Damat Ferit’in emriyle Elazığ’dan Malatya’ya geldiler. Mustafa Kemal Paşa, Sivas Kongresi’nde ortaya atılan çetin konuları halletmeye çalışırken bir yandan da bu tehlikeli olay ile uğraşmak zorunda kaldı. Malatya’daki Alay Komutanına asileri yakalaması için ricada bulunmasına rağmen Alay Komutanı, mevcudunun azlığını bahane ederek asiler üzerine yürümekten çekindi. Diyarbakır’da bulunan Kolordu Komutanına da güvenilemediği için olay çok tehlikeli bir hâl aldı. Çünkü Ali Galip, Sivas’a geldiği takdirde Sivas’ta da bu silahlı asilere karşı koyacak güçte bir askerî birlik mevcut değildi. Kongre dağıtıldığı takdirde ise Damat Ferit Hükümeti ve İngilizler yeni doğmakta olan Milli Mücadele’yi daha başlangıçta boğmuş olacaklar ve böylece üstünlüklerini ispatlayarak halkı tamamen sindirecekler ve yeni baştan bir millî mücadele fikrinin ortaya çıkmasını önlemiş olacaklardı. Son derece tehlikeli bu durumu, Mustafa Kemal’in ricasını emir kabul ederek 9 Eylül’de Elazığ’dan hareket eden 15’inci Alay Komutanı İlyas Bey önledi. Ayrıca aynı gün Aziziye’den iki, Siverek’ten bir süvari bölüğü Malatya’ya gönderildi. Bu kuvvetlerin geldiğini haber alan Ali Galip ve adamları 10–11 Eylül gecesi Malatya’dan Kâhta’ya kaçtılar ve Malatya’da bulunan alay komutanı, bir bakıma bunların kaçmasına göz yumdu. Ali Galip yaptığı plana göre, üzerine kuvvet gönderilmeseydi, 11 Eylül günü Sivas’a yürüyecekti. Kâhta bölgesinde de kuvvetlerini çoğaltmaya devam etti ve 1000 kişilik kuvvete sahip oldu. Ali Galip tekrar görevine döneceğini, hiç kimsenin müdahale etmemesini aksi takdirde Malatya’ya saldıracağını, aynı zamanda Der­sim­lilerin Elazığ’a yürüyeceklerini, ayrıca bir İngiliz tümeninin de bölgeye geleceğini Malatya’ya bildirdi. Malatya’da meydana gelen paniği önlemek için Mustafa Kemal bir telgraf gönderdi ve Ali Galip’in bu ayaklanmayı gerçekleştiremeyeceğini, söylenenlerin blöf olduğunu ifade etti ve Malatya’daki birliklerin Ali Galip üzerine yürümelerini istedi. Ali Galip bu sefer de kaçmayı tercih etti. Urfa’ya ve oradan da Halep’e kaçtı, adamları dağıldı. Böylece Damat Ferit ve İngilizlerin iş birliği ile meydana getirilen bu son derece tehlikeli olay sona ermiş, Millî Mücadele’nin, Türk’ün ve Türkiye'nin kurtuluşunun önü açılmış oldu.

İsmet GÖRGÜLÜ


KAYNAKÇA

ATATÜRK, Mustafa Kemal, Nutuk, Yay. Haz. Zeynep Korkmaz, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, Ankara 1995.

TURAN, Şerafettin, Türk Devrim Tarihi 1. Kitap, İmparatorluğun Çöküşünden Ulusal Direnişe, Bilgi Yayınevi, 1991.