Abilov, İbrahim Muharremoğlu (1882 – 1923)

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden

1882’de Nahçıvan Ordubad’da doğdu. Petrovsk (günümüzde Mahaçkala) ve Bakü’de işçi olarak çalıştı. Çalışma hayatı sırasında devrimci harekete ilgi ve yakınlık duymaya başladı. 1905’te RSDİP (Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi)’e girdi; RSDİP içinde Menşevik kanatta yer aldı. Yasa dışı yayınları yaymak suçundan bir süre hapis yattı. 1907’de Hazar Denizi Ticaret Filosu denizcilerinin gerçekleştirdiği grevin düzenlenmesine katıldı. 1908’de İranlı devrimcilere yardım etmek üzere, RSDİP görevlisi olarak İran’a gitti. 1909’da Bakü’ye döndü ve RSDİP için yaptığı çalışmalarını sürdürdü. 1912’de Baki Hayatı adlı gazetenin başyazarlık görevini üstlendi. 1913’te yeniden tutuklandı. Astrahan’a sürgün edildi. 1918’de Zakaspiysk’e gitti. Ancak karşı devrimci yerel yöneticiler tarafından yakalandı ve birkaç ay hapiste kaldı. Azerbaycan’da Musavatçıların egemen olduğu dönemde Himmet Partisi’nden parlamento üyesi oldu. RSDİP Bakü’deki yayın organı Iskra gazetesinde başyazarlık yaptı. Azerbaycan’da 1920 Nisan Darbesi döneminde Bolşeviklerin safına geçti. 1920 yılında Sovyet egemenliğinin Azerbaycan’da başarıya ulaşmasından sonra, İçişleri Halk Komiseri yardımcılığına atandı. Eylül 1920’de Bakü’de yapılan I. Doğu Halkları Kurultayı’nda Propaganda ve Eylem Sovyeti Sekreteri olarak çalıştı. II. Komintern delegesi oldu. 1921’de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Türkiye’deki diplomatik temsilciliğine atandı. Bu dönemde Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’yle Türkiye arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi için büyük bir çaba gösterdi. 1922’de Transkafkasya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyetleri Türkiye Temsilciliği görevine getirildi. I. Türkiye İktisat Kongresi’ne (İzmir İktisat Kongresi) Atatürk’ün özel davetlisi olarak çağrıldı. Ancak kongreye katılmak üzere gittiği İzmir’de bağırsak düğümlenmesi sonucu 23 Şubat 1923 tarihinde öldü. Mezarı Bakü’dedir. Abilov, Türkiye Azerbaycan dostluğunun kurulması ve geliştirilmesi sırasında önemli bir isim olarak ön plana çıkmıştır. Bunun ilk izlerini Abilov’un 14 Ekim 1921 tarihinde Atatürk’e güven mektubunu sunarken yaptığı konuşmada bulmak mümkündür. Abilov bu konuşmasında, “Mümessili olduğum hükûmet ve Azerbaycanlılar tarafından, TBMM’yi ve cihan tarihinde cesaret ve kahramanlıklarla bütün âlemi hayrete düşüren kahraman Türk ordusunu ve bilumum kendi hukuku siyasiye ve iktisad­­i­yelerini muhafaza ve milîi hayatı temin için canfeda olan Türk halkını samimi bir surette alkışlıyorum.” sözlerine yer vermiş ve şunları kaydetmiştir: “Şu mukaddes muharebe TBMM’nin istiklal ve hür yaşayışı temin etmekten maada bütün dünya mazlumlarının da tahlisi can etmesine ve alelhusus âlem-i İslam’ın esaretten halas olmasına bir sebep olduğunu bütün vicnadımla itiraf ve tasdik eylerim. Bunun katiyen böyle olmasına mabeynimizdeki alaka ve rabıta bir delil-i katidir. ... Garp cihangirleri anlamalıdırlar ki aramızda olan ittifak muahedemizle olanların şark âlemini şaşırtan fenalıklarını ve siyasetlerini bozarak mahvedeceğiz.” Atatürk ise Abilov’un bu konuşmasına verdiği yanıtta “Türkiye Halkı TBMM ve onun ordusu Azerbaycanlıların ve mümessili olduğunuz hükûmet hakkında gösterdiği asarı samimiyet ve teveccühten mütehassıs ve memnundur. ... Milli hudutlarımız dâhilinde hür ve müstakil yaşamak istiyoruz. Bu meşru emelimizi istihsal için uğraşıyoruz. Şu kutsi mücadelede milletimiz, İslam’ın halasına dünya mazlumlarının tezeyyidi refahına hizmet etmekle de müftehirdir. Milletimiz bu hakikatin kardeş Azerbaycan’ın mümessili tarafından da tasdik edildiğini işitmekle büyük bir saadet duyar. Azeri Türklerinin dertleri, kendi dertlerimiz ve sevinçleri kendi sevinçlerimiz olduğu için, onların muratlarına nail olmaları, hür ve müstakil olarak yaşamaları bizi pek ziyade sevindirir.” demiştir.

Hilal AKGÜL


KAYNAKÇA

ASLAN, Betül, Türkiye-Azerbaycan İlişkileri ve İbrahim Ebilov (1920-1923), Kaynak Yayınları, İstanbul 2004.

BAGIROV, Y. A., Kurtuluş Savaşı Yıllarında Azerbaycan-Türkiye İlişkileri, Çev., A. Hasanoğlu, Cilt 2, Yeni Gün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık, İstanbul 2000.

ŞİMŞİR, Bilal N., Atatürk ve Yabancı Devlet Başkanları, Cilt 1, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1993.